Máy móc, thiết bị, phụ kiện phục vụ sản xuất và kinh doanh chỉ thật sự an toàn khi đi kèm hồ sơ phòng cháy chữa cháy đầy đủ, điều mà không phải chủ xưởng nào cũng để ý. Cách đây không lâu, một xưởng cơ khí quen mối của chúng tôi bị đoàn kiểm tra phòng cháy chữa cháy lập biên bản. Lý do chỉ vì để bình chữa cháy hết hạn kiểm định gần hai năm mà không ai để ý. Chủ xưởng khá bất ngờ, vì cơ sở diện tích chưa tới 200m2 này trước đó chưa từng bị hỏi tới giấy tờ an toàn cháy nổ. Sau những vụ cháy gây thiệt hại lớn ở khu dân cư và nhà xưởng những năm gần đây, các đợt kiểm tra ở khối xưởng, kho, cơ sở sản xuất nhỏ lẻ dày đặc hơn hẳn. Chúng tôi viết bài này từ chính những lần đồng hành cùng khách hàng làm lại hồ sơ, khắc phục lỗi và chọn lại thiết bị cho đạt chuẩn.
Quy định PCCC siết chặt với cơ sở sản xuất, hộ kinh doanh nhỏ
Không ít chủ xưởng vẫn nghĩ quy mô nhỏ thì đứng ngoài phạm vi kiểm tra. Vài năm trở lại đây điều đó không còn đúng, và nhóm bị siết chặt rõ nhất lại chính là những cơ sở diện tích khiêm tốn, vốn trước kia hay được bỏ qua.
Điểm mới trong quy định phòng cháy chữa cháy áp dụng cho xưởng, kho, cơ sở sản xuất quy mô nhỏ
Trước đây, nhiều xưởng dưới 300m2, sử dụng dưới mười lao động, chỉ cần tự cam kết an toàn cháy nổ mà không phải qua thẩm duyệt hay nghiệm thu của cơ quan chức năng. Cách làm này giờ đã siết lại. Tùy ngành nghề, cơ sở sản xuất sử dụng nhiều vật liệu dễ cháy như gỗ, vải, xốp, hóa chất, sơn thường bị đưa vào diện quản lý chặt hơn nhóm cơ khí thông thường dù diện tích tương đương.
Điều chúng tôi thấy các đoàn kiểm tra hay hỏi nhất là ba thứ: sơ đồ thoát hiểm dán ở vị trí dễ thấy, khoảng cách an toàn giữa máy móc phát nhiệt với khu chứa vật liệu dễ cháy, và hệ thống điện có được lắp aptomat chống quá tải, chống rò cho từng khu vực hay không. Một quy tắc thực tế nhiều đơn vị tư vấn PCCC hay khuyên chủ xưởng nhỏ áp dụng là bố trí tối thiểu một bình chữa cháy xách tay cho mỗi 50m2 mặt sàn sản xuất, thay vì gom vài bình ở một góc cho có. Vì mỗi địa phương, mỗi ngành nghề có văn bản hướng dẫn riêng, chúng tôi khuyên bạn đối chiếu trực tiếp với phòng cảnh sát PCCC quận, huyện nơi đặt xưởng thay vì áp dụng máy móc quy định đọc được trên mạng.
Mức phạt và hậu quả khi bị đình chỉ hoạt động do vi phạm an toàn cháy nổ
Mức phạt hành chính cho từng hành vi vi phạm PCCC dao động khá rộng tùy lỗi nặng nhẹ, và văn bản áp dụng cũng hay được điều chỉnh, nên chúng tôi không đưa con số cụ thể ở đây để tránh làm bạn hiểu nhầm rồi áp sai. Điều đáng ngại hơn tiền phạt, theo kinh nghiệm của chúng tôi, là quyết định đình chỉ hoạt động. Một xưởng gỗ ở ven đô từng được chúng tôi tư vấn khắc phục sau khi bị đình chỉ gần hai tháng chỉ vì lối thoát hiểm bị hàng hóa chắn kín. Đúng dịp cận Tết, đơn hàng dồn ứ, khách quen chuyển sang xưởng khác, thiệt hại thực tế lớn hơn nhiều lần so với khoản phạt ban đầu.
Đình chỉ không chỉ dừng máy móc một hôm. Xưởng phải khắc phục xong toàn bộ lỗi, được nghiệm thu lại mới được hoạt động tiếp, quá trình này thường kéo dài vài tuần đến vài tháng tùy mức độ lỗi và tốc độ xử lý hồ sơ. Với hộ kinh doanh nhỏ sống nhờ dòng tiền theo đơn hàng, khoảng thời gian đóng cửa đó đủ để đẩy cả cơ sở vào thế khó.
Những sai lầm phổ biến khiến cơ sở sản xuất dễ bị xử phạt
Sau nhiều lần khảo sát xưởng cho khách hàng, chúng tôi nhận ra lỗi lặp đi lặp lại không nằm ở chỗ chủ xưởng thiếu ý thức, mà ở chỗ họ không biết mình đang sai ở đâu cho tới khi đoàn kiểm tra tới.
Hệ thống điện, máy móc cũ không đạt chuẩn an toàn, dễ chập cháy
Chập điện vẫn là nguyên nhân cháy hàng đầu ở xưởng nhỏ, và cũng là lỗi khiến công tác phòng cháy chữa cháy của nhiều cơ sở bị đánh giá không đạt ngay từ vòng kiểm tra đầu tiên. Lý do khá đơn giản: nhiều máy móc cũ được đấu nối tạm vào chung một đường dây, không có CB (thiết bị ngắt mạch tự động) riêng cho từng máy. Khi một máy quá tải hoặc rò điện, cả đường dây chung không có gì ngắt kịp, nhiệt tích tụ ở điểm nối lỏng lẻo rồi bén vào bụi vải, mùn cưa xung quanh.
Chúng tôi từng thấy một xưởng in bao bì dùng ổ cắm nối dài chồng ba, bốn tầng để cấp điện cho máy ép nhiệt công suất lớn, trong khi dây dẫn chỉ đủ tiết diện cho thiết bị công suất nhỏ hơn nhiều. Cách nhận biết sớm khá đơn giản: sờ vào phích cắm hoặc thân dây sau vài giờ máy chạy, nếu thấy ấm bất thường, gần như chắc chắn dây đang tải quá công suất cho phép.
Bố trí kho chứa nguyên vật liệu, thiết bị sai quy cách phòng cháy
Lỗi thứ hai nằm ở cách sắp xếp mặt bằng. Nhiều xưởng chất vật liệu dễ cháy sát ngay cạnh máy hàn, máy cắt, khu vực phát tia lửa, chỉ vì tiện lấy hàng. Lối đi thoát hiểm cũng hay bị tận dụng làm chỗ để pallet, thùng carton, khiến khoảng cách di chuyển khi có sự cố bị thu hẹp đáng kể.
Nguyên tắc tối thiểu chúng tôi hay gợi ý là giữ khoảng cách ít nhất khoảng 1,5 đến 2 mét giữa khu vực phát nhiệt, phát tia lửa với khu chứa vật liệu dễ cháy, và không bao giờ để vật cản chắn lối thoát hiểm dù chỉ tạm thời trong vài giờ.
Thiếu phụ kiện, thiết bị cảnh báo/chữa cháy tối thiểu theo quy định
Nhiều chủ xưởng đầu tư khá mạnh tay cho camera an ninh, khóa cửa chống trộm nhưng lại quên hẳn phần thiết bị báo cháy. Nếu bạn quan tâm tới việc trang bị an ninh cho cơ sở kinh doanh nói chung, có thể tham khảo thêm bài kinh nghiệm chọn khóa, camera và két sắt cho gia đình, cơ sở nhỏ chúng tôi từng chia sẻ, để cân đối ngân sách giữa an ninh chống trộm và an toàn cháy nổ, hai khoản không nên bỏ khoản nào.
Danh mục tối thiểu một xưởng sản xuất nhỏ nên có, theo những gì chúng tôi thường thấy đoàn kiểm tra yêu cầu, gồm:
- Bình chữa cháy xách tay còn hạn kiểm định, bố trí đều theo diện tích mặt sàn
- Đầu báo khói hoặc chuông báo cháy ở khu vực có nguy cơ cao
- Sơ đồ chỉ dẫn thoát hiểm dán ở vị trí dễ nhìn thấy
- Bảng nội quy phòng cháy chữa cháy và phân công người phụ trách
Tiêu chí chọn máy móc, thiết bị, phụ kiện phục vụ sản xuất và kinh doanh đạt chuẩn
Để không lặp lại tình trạng bị lập biên bản vì vi phạm phòng cháy chữa cháy, khâu chọn máy móc, thiết bị, phụ kiện phục vụ sản xuất và kinh doanh ngay từ đầu quan trọng hơn nhiều so với việc chạy theo sửa chữa sau này.
Ưu tiên thiết bị có kiểm định an toàn điện, chống quá tải, chống cháy nổ
Khi chọn mua máy móc mới, chúng tôi luôn khuyên khách hàng yêu cầu người bán xuất trình chứng nhận hợp quy, tem kiểm định an toàn điện, thay vì chỉ nhìn giá. Thiết bị đạt chuẩn thường có công tắc ngắt tự động khi quá dòng, vỏ máy bằng vật liệu chống cháy lan, và dây dẫn đi kèm đúng tiết diện với công suất ghi trên nhãn máy. Chênh lệch giá giữa máy có kiểm định và máy trôi nổi thường không quá lớn, trong khi rủi ro nếu xảy ra sự cố lại chênh nhau một trời một vực.
Với xưởng đã có sẵn máy móc cũ chưa qua kiểm định, cách xử lý thực tế nhất không phải lúc nào cũng là thay mới toàn bộ, mà có thể mời đơn vị kiểm định điện tới đo tải, gắn thêm aptomat chống rò cho từng cụm máy. Chi phí việc này thường thấp hơn nhiều so với đầu tư máy mới, lại đủ để đáp ứng yêu cầu tối thiểu của đoàn kiểm tra.
Lựa chọn đơn vị cung cấp uy tín để đảm bảo nguồn gốc, bảo hành rõ ràng
Nguồn gốc thiết bị là thứ hay bị xem nhẹ nhất. Máy không rõ xuất xứ, không hóa đơn chứng từ thường đi kèm rủi ro không có ai chịu trách nhiệm nếu xảy ra sự cố cháy nổ do lỗi kỹ thuật. Chúng tôi có tổng hợp một danh mục máy móc, thiết bị, phụ kiện phục vụ sản xuất và kinh doanh theo từng nhóm ngành, bạn có thể tham khảo để đối chiếu xem thiết bị mình định mua có nằm trong nhóm cần kiểm định an toàn nghiêm ngặt hay không.
Một mẹo nhỏ chúng tôi hay chia sẻ với khách hàng: đơn vị cung cấp thiết bị nghiêm túc thường có kênh thông tin rõ ràng để tra cứu catalog, chứng từ, chính sách bảo hành, chứ không chỉ bán qua vài dòng tin nhắn Zalo. Nếu chính xưởng của bạn cũng đang muốn mở rộng bán thiết bị, phụ kiện ra thị trường và cần xây dựng uy tín tương tự, việc có một website bán hàng chuyên nghiệp, minh bạch thông tin sản phẩm là điều đáng đầu tư; bên mình từng giới thiệu vài khách hàng dùng dịch vụ MONA Media thiết kế web cho nhu cầu này và thấy khách hàng của họ phản hồi khá tốt về tốc độ triển khai.
Lên kế hoạch bảo trì định kỳ để duy trì tiêu chuẩn an toàn lâu dài
Đạt chuẩn ở lần kiểm tra đầu tiên không có nghĩa là yên tâm mãi mãi. Bình chữa cháy hết hạn nạp sạc, dây điện lão hóa theo thời gian, bụi bẩn bám vào động cơ máy đều là những thứ âm thầm kéo cơ sở của bạn ra khỏi diện đạt chuẩn nếu không ai để ý.
Chúng tôi khuyên các xưởng lập một cuốn sổ theo dõi bảo trì đơn giản, ghi rõ ngày kiểm tra bình chữa cháy, ngày vệ sinh tủ điện, ngày kiểm tra dây dẫn, tương tự cách nhiều gia đình vẫn lập checklist bảo dưỡng xe trước mỗi kỳ nghỉ lễ dài ngày để tránh hỏng hóc bất ngờ giữa đường. Nguyên lý giống nhau: kiểm tra định kỳ theo lịch cố định bao giờ cũng rẻ hơn và an toàn hơn chờ sự cố xảy ra rồi mới xử lý.
Kết luận
Quy định phòng cháy chữa cháy siết chặt hơn với xưởng nhỏ không phải để làm khó ai, mà xuất phát từ thực tế nhiều vụ cháy đáng tiếc đã xảy ra ở đúng những cơ sở từng được coi là quy mô nhỏ, ít rủi ro. Nếu xưởng của bạn còn dùng máy móc cũ, dây điện đấu nối chắp vá, hay bình chữa cháy không nhớ rõ lần kiểm định gần nhất, việc đáng làm ngay không phải chờ đoàn kiểm tra tới mới lo. Hãy tự rà lại toàn bộ hệ thống điện và thiết bị trong vài ngày tới, ưu tiên đổi những gì đã cũ, đã hết hạn trước khi tính tới chuyện mở rộng sản xuất. Đầu tư đúng cho phần này không tốn kém như nhiều người nghĩ, và nó là khoản chi giúp bạn giữ được cả xưởng lẫn khách hàng khi có chuyện không ai muốn xảy ra.